بلوچستانءِ گاریں مردمانی حساب کمتر بیان اِنت، پرچاکہ بازیں کشگ و دور دیگ بیتگ اَنت

سیاھگ: ساجد حسین، رجانک: ولید گربنی

بلوچستان راجی زرمبشءِ پچیں کاگدے امریکاءِ صدر باراک اوباماءِ سرا

واجھیں صدر باراک اوباما،

باراک اوباما ۔عکس گارڈین

شمئے دلگوشا نگیگیں بلوچانی پادمالیں حقانی نیمگا ترّینگا واھوکیں۔ بلوچستانءِ مردماں زورگریں ایران و پاکستان یکّوئی جَنَگ و لپاشگا اَنت۔ بلوچ ھیومن رائٹسءِ ردا گوستگیں سالاں ھزاراں جھدکار و ھنچونائیں بلوچ بیگواہ کنگ بیتگ اَنت یا روچ رحمان پاکستانی واکاں چست کتگ اَنت۔ ھمے گوَستگیں جمعہ 30 ستمبر 2011ءَ ‘دی نیوز‘ءَ حال شنگ کتگ ات کہ بلوچستانءَ ھر روچ چار یا پنچ بلوچ چست کنگ یا کشگ بیگا اَنت۔

ایرانءِ بلوچانی راجی، اقتصادی و سیاسی جاور

سیاھگ: عطائیف

رجانکار: داکٹر گل حسن

"واجہ عطائیفءِ اے کتاب ایرانءِ بلوچانی باروا انت۔ بلے ھچ کتاب مشرقی و مغربی بلوچستانءِ جاوراں جدا جدا پیشداشت نہ کنت۔ تاریخی بلوچستانءِ دراھیں دمگانی جاور ھمگرنچ انت۔ اے کتابءِ وانگا پد ھمے راستی الکاپیا درا بیت انت۔ البت کتاب بلوچستانءِ تاریخ سرا یک جوانیں چمشانکے انت۔

واجہ عطائیف ترکمنستانءِ ندکارے انت و نبیستگیں کتاب ئی روسی زبانا شنگ بیتگ۔ اولی رندا پہ تاکبند 'کلمت'ءَ ترینگ بیگا انت و ایشیءِ بھر ماہ پہ ماہ کلمتءَ شنگ کنگ بنت"۔ داکٹر گل حسن بلوچ

سرجمیں سیاھگ کلمت ویبجاھا

پہ زبانءِ دیمرویا رجانکءِ أرزش؛ داکٹر گل حسن بلوچ

أگر دو راج ھمساھگ بہ بنت، گڈا گوں یکـّا دگرا مِڑ أنت یا باپاری کن أنت۔ ھر دوئیں مقصداں رجانک پکار إبیت۔ جنگ بہ بیت یا إیمنی رجانکارءِ أرزش وتی جاھا برجاہ إنت۔ أگر زبانزانت و رجانکار مہ بوتین أنت، گڈا نہ مذھب دیما شت، نہ علم و ھنر۔

رجانکاری شہ بنیادمءِ کوھنتریں کسبان إنت۔ زانگ نہ بیت کہ رجانکاری کدی بنا بوتگ، بلے إیشی پکـّا إنت کہ وھدے جھانءِ أولی زبان پروشت و پرؤشیءِ آماچ بوت، گڈا رجانکار ھم ودی بوت أنت۔

روسءِ نامداریں رجانکزانت واجہ کیمساروف نبشتہ کنت کہ أولی رجانکار جنیں آدم بوتگ أنت۔ زمانگی دودانءِ پدا آروسءِ وھدا بانورءِ سمبھینوک در قومانءِ جنک بوتگ أنت کہ آواں دومیءِ زبان نہ زانتگ۔۔۔ دیمترا به وان
Source: www.balochinews.com

بیرق. چمشانک: دوستین لاسی، رجانک: ولید گربنی

دنیاءِ کجا یکـّیں کنڈ بہ بیت، بیرق ھنچیں نشانے إنت کہ آئیءِ ٹال کنگا اُستمان پھر بند أنت۔ أگر جاھے جنگے مڑگ بہ بیت، گڈا جنگا سوبین بیوک وتی بیرقا ٹال کن أنت تاکہ دیمءِ واکانءِ باھینگ پیشدارگ بہ بیت۔ ھمے وڑا أگر جنگءِ درگتا کسے کشگ بہ بیت، گڈا گوں پھربندی آئیءِ جسد بیرقءِ تلا پتایگ و کل کنگ إبیت۔ بزان کہ وتا پیشدارگءِ شرتریں نشانی بیرق إنت. إیشی شہ وانگ دربرگءِ بنجاھاں بگر تاکہ سرکاری کارگسانءِ سرا گوں شادھی ٹال کنگ إبیت۔ یک قومےءِ بیرقءِ توھین شہ گندہ تریں میاراں حساب إبیت کہ کسے آئیا بہ زیریت۔

کش گوَراں چماں شانگ دیگا رند پہ ھر کسا ودی إبیت کہ وھدے یک قومے شہ ناروائی و زوراکیاں دم به بارت، گڈا زوراکیں قومءِ بیرقا ماں مچّیاں سوچ أنت و وتی تکانسریاں پیئشدار أنت۔

ماں بلوچستان سرکاری واک و مزاحمتکارانءِ نیاما شہ گپڑے سالاں أنگتیں جنگءِ درگتا ھم گوں بیرقا مھر و نادوستیءِ کارپد ودی بیگا أنت۔ بلوچستانءِ بیرق کہ چدا ساری إیوکا بی إل إےءَ ماں وتی دستا آرتگیں ھنداں ٹال کتہ بیتگ، نیں (بلوچانءِ) ھر مچّی و دیوانا ٹال کنگ بیگا إنت۔

نیں نوجواناں وتی گلانءِ بیرق یلہ داتگ أنت و آوانءِ بدلا قومی نشانیا ماں ھر دمک و دگـّا گوں دلیری ٹال کنگا أنت۔ إیشیءِ کشا پاکستانءِ بیرقا إیرگيجگ و سوچگءِ کارکرد ھم ھر نیمگا ودی أنت۔

بلوچستانءِ بیرقا ٹال کنگ و پاکستان أیگا تھروز کنگءِ کاراں سرکاری واکدار سربتگ کتگ أنت۔ پرچاکہ إے کارکردءِ سببا پاکستانی واکدار دنیاءِ دیما شرمندہ بیگا أنت۔ و إے شرمندگیءِ دیر کنگا سلاحبندیں واکاں یک گورےءَ بلوچستانءِ بیرقاں إیرگيجگ بنا کتگ و آ دگہ گورا سرکاری بنجاھاں پاکستان أیگاں پدا ٹال کنگا أنت و پہ آوانءِ چارگ وارگا سلاحبندیں پانک نندارینگا أنت۔

راستی شموشگ مہ بنت کہ تناوھدی مردمانءِ دل راضی نہ أنت، یک بیرقے ھمنچو برز ٹال بہ بیت تاکہ دیرا اودا نہ داریت۔ نے کہ دلدوستیں بیرق شہ ٹال کنگ بیگا دارگ بیت کن أنت۔ پمیشا زھگ و جنیں آدماں شہ وتی نیمگا مدرسوانءِ سرا بلوچستانءِ بیرق ٹال کنگ بنا کت و پاکستانءِ راجی سوتءِ وانگ إش ھم أنگار کت۔ ھمے کارکرد روچ در روچ گيئشتر بیگا إنت۔ إیشیءِ سببا سرکاری واکدارانءِ کشا بلوچءِ حقانءِ ناما سیاست کنوک کہ سالاں سال وتی گاڑیانءِ سرا پاکستانءِ بیرق إش ٹال کتہ بیتگ و أمیراں شہ أمیرتر جوڑ بیتگ أنت، ھم سربتگ ترّ تگ أنت۔

وھدے شہ وتی بندیگیا پد سردارزادہ أختر مینگل کوئٹہءَ سر بوت، اودا جسلوے برجم دارگ بوت و جلسوا صدانءِ حسابا بلوچستانءِ بیرق مردماں ٹال کت أنت، گڈا آئیءِ ھمسنتیں 'سئے' سک پزنیگ بیت أنت۔ شہ إیشی رند وھدے سرکاری واکدارانءِ دستا ماں 'مرغاپ' بلوچ شھید کنگ بوت أنت، گڈا أختر مینگل مدامی وڑا گرمیں تینءِ سرا پہ وتی کولا جنگءِ مقصدا مکرانءِ أواريں ھنداں جسلہ برجاہ دارگا رھادگ کپت۔ اودا ھم آزادیءِ کوکار'سئیں ھمسنتاں' وھدے إشکت أنت، گڈا وتی دیوان إش گوَنڈ گپت أنت۔

أختر مینگل ھمے درگتا گشت کہ بیرقانءِ ٹال کنگ و کوکـّار جنگا آزادی نہ رسیت۔ ألبت أگر آئیا بیرقءِ سیت و أھمیتءِ سرا چیزے بہ وانتیں أت، گڈا سرپد بیتگ أت کہ سوبینیءِ إیوکیں نشانی بیرقانءِ برزی أنت۔

أختر مینگل ترانگ بہ کپیت کہ وھدے راسکوہءِ براھداریں کوہ پاکستانی سائنسداناں گوں زھری بمباں ٹپـّی کت، گڈا پرچا پاکستانی سروزیرءِ گاڑی أختر مینگل کاربست و نواز شریف ئی راسکوہءَ رسینت؟ ألمـّا إیشیءِ مقصد راسکوہءِ تباھی سرا دلپدردی درشان کنگ نہ أت۔ ألبت سوبینیءِ شادھیا اودا پاکستانءِ بیرقا ٹال کنگ أصلی مقصد أت۔ بزان آ وھدی سوبینیءِ نشانی بیرق أت!
پدا نیزگار و پادمالیں بلوچاں گِرّ کنانا برگ، آواں وتی پلانگریا کوکـّار کنگ و پدا ووٹ دیگا پرمایگ؛ سوبینا رند پاکستانءِ بیرق جتگین سرکاری گاڑیا سوار بیگ و أسلام آبادءَ ترتاب کنگءِ درگتا ھم بیرق ضروری أت۔ پہ ووٹءِ گرگا تا گپڑے سالاں بی إن پیءَ گوں یک بیرق و دو بھراں دارگءِ درگتا بیرقا أھمیت ھست إنت! گڈا بلوچستانءِ آزادیءِ ناما پرچا بیرق و آزادیءِ کوکار ضروری نہ أنت؟

أگر بیرقا أھمیت مہ بیتین أت، گڈا پاکستانءِ سنئٹ، قومی أسمبلی و دنیاءِ دگہ ھنداں آزاد بلوچستانءِ بیرقءِ ٹال بیگءِ سرا چست إیر نہ بیتگ أت و شہ سلاحبندیں رستگاری واکاں پُرّیں درزنان گاڑی ھر روچ پہ پاکستانی بیرقءِ ٹال کنگا ماں مدرسواں نہ شتگ إتنت۔
بیوکیں کارکرد پیشدارگا أنت کہ مرچی بلوچ مردیں، جنیں، جوان، نوجوان و کسانسال گوں زانت و سرپدی دیم پہ وتی منزلا پیشکنزگا أنت۔ إے رندییں جنگ ٹکانءِ دستا چست کتگینے نہ إنت۔ إیشی گوں زانت و سرپدی مڑگ بیگا إنت۔ أگر کسےءَ إے راستیءِ سرا شکّ إنت، گڈا آئی گوں بی إس او –آزادءِ ھندی سروکےءَ گدار بہ کنت، تاکہ سرپدی و ناسرپدی سنگ و شاھیم کنگ بہ بنت۔ شہ اودا وتواجھی و آزادیءِ فرق، آزادیءِ جنگ، ملکءِ بیرقءِ أھمیت و گوں بیرقا بندوکیں راجی مارشت و پدا إیشیا ٹال بیگا گِندؤکیں دشمنانءِ نگیگیانءِ باروا سرجمیں سرپدی رس إت کن أنت۔ روچتاک توارءِ منتا
Rights reserved by www.balochinews.com

أحمد شاہ أبدالیءَ فقیری دِیہ بات، آ خونوارین دزّے بیتگ۔ پشت کپتگین بھر

سیاھگ: داکٹر نصیر دشتی- رجانک: ولید گربنی

پیسری بھر

رندترا قلاتءِ نزیکی ھند منگوچھرءَ دوئینانءِ نیاما یک مزنین جندگے بوت و نزورترین بلوچ فوجا أبدالیءِ دیما جنگ باھینت۔ صدان بلوچ کشگ بیت أنت و پشت کپتگین پہ وتی رکّينگا إشتاپیا دیم پہ میری قلات رھادگ گپت أنت۔ أوگان فوجا قلات تا چل روچا أنگِرّ کت۔ چار برا قلاتءَ گرگءِ جھد کنگ بوت، بلے ھر چارین رندان بے سوب بیگا رند أبدالی پہ قلاتءِ دفاعءِ نزور و بلوچ فوجءَ إیرموش کنگا پہ إیمنی چہ اودا در کپگءِ ناما مزاکراتءِ پندلے سازت۔
یک دراجکشین مزاکراتےءَ رند پہ إیمنی برجاہ آرگا قلاتءِ سروزیر و ابدالیءِ نیاما 'قلات قرار بند' بندگ بوت۔ ألبت دیم پہ قندھار چَھر ورگءِ وھدا قراربندءِ خبر لگتمال کنگ بوت أنت و أبدالیءِ فوجا پیسری ڈولا پل پانچ و دزّی کنان کت۔ تا یک و نیم ماھا قلاتءِ أنگِرّ بیگءِ وھدا ھم أوگان فوجا کش گوَرءِ سرجمین میتگ چہ پلگا رند مانداشت أنت۔

بلوچستان سرا أحمد شاہ أبدالیءِ یورش و أوگان فوجءِ ناروائین کار بازین تاریخ نبیسوکان نبشتہ کتگ أنت۔ یے تاریخ نبیسوکانءِ نیاما چیرا داتکین مردم ھؤر أنت؛ آخوند محمد أبرار (تاریخءِ أخبار ألأبرار)، گندا سنگ (أحمد شاہ درّانی)، دولت رائے (تاریخ میراث دولت أفغانی) و ھِنری پوٹنگر (ٹریول إن بلوچستان أنڈ سند)۔

بلوچستانءِ سرا چہ بیان کتگین سر ظاھرا ناکامین یورشان رند 1759ءِ زمستانا أحمد شاہ أبدالی سندءِ کور گوازینت و ھندوستانءِ سرا یک دگہ 'جھادی هیلوے' کت۔ بلوچستانءِ سرا برتگین یورشانءِ باروا یک ندکارےءَ ھم مذھبی واھگے بیگءِ نام نہ کپتگ۔ نے کہ بلوچ سرڈگارءِ سرا پہ مردم کشی، دزّی و پل پانچا آرتگین أوگان یورشانءِ باروا بلوچانءِ تاریخی شعرانءِ توکا مذھبءِ گپے آتکگ۔ بلّی تورین باز کس بہ گش أنت که أبدالی یک دیندار و رحمدلین مردمے بیتگ و واھگ ئی مان جنوبی أیشیا یا پنجابءَ اسلامءِ دیما برگ بیتگ، بلے بلوچستانءِ سرا آئیءِ شکاری هِیلگری چشین گپے ظاھر نہ کنگا أنت۔ چؤ کہ بازین مسلمان و یا پاکستانی ندکار گشگا أنت که ھندوستانءِ سرا یورشانءِ مقصد مردمان مسلمان کنگ یا مسلمانانءِ رکّینگ بیتگ، بلے بلوچان یے خبر بارو نہ کنت۔ ألبت أحمد شاہ أبدالی و خان قلات میر نصیر خانءِ نیاما برزا بیان کتگین قراربندا رند پنجابءَ روگا بلوچ ٹولیان أوگان فوج کمک کتگ۔ .

أبکّوی گپ إیش إنت کہ مسلمان ندکارانءِ بٹاکانءِ چپ، پہ یورش کنگا أوگانان دزکمک کنوکین بلوچ کماشان ھچبر وتی پُشت پد نہ گشتگ أنت کہ آ پہ تبلیغءَ هندوستانءَ شتگ أنت۔ یے یورش آوان مدام 'مھم' –گالے کہ بلوچی زبانا پہ شکار و پل پانچا کارمرز بیت -ظاھر کتگ أنت۔ پدّر أنت کہ مئے بازین دانشور پاکستانی مردمان گون سند کورءِ شمالی و یا مغربی راج و واکداران پرلچّینگءِ جھدا تاریخی راستیان چپ چؤٹ کنگا دستگٹ أنت۔ غزنہءِ پشت پد محمد بن قاسم یک مثالی مسلمان واکدارے ظاھر کنگ بیگا إنت۔ مئے زھگ وانینگ و پہ باور کنگا مجبور کنگ بیگا أنت کہ محمد بن قاسمءِ کمانداریءَ عرب فوجءِ آرتگین یورشان رند دمگءِ تاریخ بندات بیت۔ راستی چؤ ش إنت کہ منّگ بیتگین سرجمین عرب تاریخ زانتان یک وڑا امیّه دھرءِ بے رحم و سِلگت ترین واکدار محمد بن قاسم و آئیءِ ناکو حجاج بن یوسف ظاھر کتگ أنت۔
.
أگر غزنہءِ محمود و رندا آتکگین آئیءِ پُشت پد مروچی پَشت بہ کپتین أنت، گڈا جنگی جرم کنگءِ سببا کورٹا کشّگ بوتگ تنت۔ مغربی یا إیرانی بلوچستانءِ سرا پہ زور بَری بُرتگین یورشانءِ درگتا إسلامءِ بَیرقا برز بروکین یے واکان گون بلوچان جانوری کار کتگ۔ جنوبی بلوچستانءِ بمپور ھندا مڑتگین یک مزنین جنگےءِ وھدا محمود غزنہءِ بچ مسعود دنیاءِ تھا أولی واکدار أت کہ بے حساب کتابا مردم ئی زھر دات أنت۔

أبدالی و غزنویءِ دستا کشگ بیتگین بلوچانءِ اوبادگ ملکءِ میزائلانءِ نامان أبدلالی یا غزنوی إشکنگا وتی توھین منـّگا أنت۔ تاریخی راستیان پُشت دیم کنگ و نسلان گِسَر کنگءِ ناھودگین کارءِ میارباری سرکاری تاریخ زانت و نبیسوکانءِ چکّا أنت۔ سرکاری میڈیا و دانشورانءِ دستا تاریخی و دود ربیدگی راستیان پہ زانت چیرديگ، و چپ چوٹ کنگءِ پندلان منـّگ پہ ملکءِ سارین سران، خاص نزورترین راجان مشکل إنت۔ ھمے زھرامدی پندلانءِ سببا تاریخ و دودربیدگی مڈیءِ پڑا مئے راجا باز تاوان دیستگ۔ چمشکا گوستگین دورانءِ باروا تچک تر بیگءِ ضرورت إنت۔

Rights reserved by www.balochinews.com

أحمد شاہ أبدالیءَ فقیری دِیہ بات، آ خونوارین دزّے بیتگ۔ داکٹر نصیر دشتی

رجانک: ولید گربنی۔ داکٹر نصیر دشتیءِ یے سیاھگ إنگریزی زبانا سال 2003ءِ گڈی روچان اوارین جاھان شنگ بیتگ۔ یے واجہ دشتیء أولی نبشتانک أت کہ من وانتگ۔ إیشی منا سک دوست بوت و ھنون بلوچیءَ ترّیتگ کہ شمئے دیما إنت۔ ولید

ھارون رشید 'انکاونٹر' سرحالءِ سرا وتی یک سیاھگےءَ کہ 16 آگست 2003 شنگ بیتگ، شری سرا سرکچ دیگءِ جُھد کتگ کہ أحمد شاہ أبدالی مان پنجاب پل پانچ نہ کتگ۔ شاید ھنچوش بہ بیت، ألبت پنجابءِ مردم ألکاپیا سرپد أنت کہ پنجابءِ گرگا رند أحمد شاہ أبدالی چے کتگ! دوصد سال پیسر آرتگین أحمد شاہ أبدالیءِ یورشءِ قصہ کہ سارتین زمستانی شپانءِ وھدا مان روکین آسانءِ دیما نشتگین پیرینان گشتگ أنت، بازین پنجابیان أنگت یاد أنت۔ بے شک أحمد شاہ یک نامیین جنگولے بیتگ۔ ألبت آئيا رحمدلین بادشاھے گشگ روا نہ إنت۔ آئیءِ کارانءِ پشتا مذھبی مارشتانءِ بیگءِ خبرءِ سرا ھم بحث کنگ پہ کار إنت۔

شاید پنجابءِ مسلمانان پل پانچ کنگءِ ھچ شاھدی مہ رسیت، بلے أحمد شاہ أبدالیءِ دستا آ دگہ دمگانءِ مسلمانان الّما پل پانچ بیتگ أنت، آوانءِ مال دزّگ و بے رحمیءَ کشگ بیتگ أنت۔ أگر کسے ھندوستانءِ دمگان آئیءِ بازین سفرانءِ سببان یے بہ گشیت کہ آ یوکا پہ پنجابءِ مسلمانانءِ کمکا یا پیغمبر (ص)ءِ کلہءِ رسینگا شتگ، و پدا ھما کاران کہ أبدالی گون وتی ھمساھگان کتگ أنت؛ دیم پہ دیم کنگ به بنت، گڈا مردم شری سرا زانت کہ آ دو دیمی آدینکے بیتگ۔

بلوچ و بلوچستانءِ مردمانءِ دیما وا آ ألّما ھچ فقیرے نہ بیتگ، بلکین وتی اُستاد و راھشون إیرانءِ نادر شاہ أفشانیءِ ڈولین بے رحمین خونوار و دزّے بیتگ۔ سرکاری تاریخ زانت، ندکار و میڈیاءِ ظاھر کتگین مزنین ھستی أحمد شاہ أبدالیءَ صدان بلوچ کہ مسلمان ھم بوتگ أنت، گون بے رحمی کشتگ أنت۔ هر دھرےءَ دو رندا آئیءِ جھادی فوجیانءِ کار مان بلوچستانءِ ھند قلاتءِ شمالی دمگان دزّی و پل پانچ بیتگ و ھر ھما مالے کہ چست کنگ بیت کتگ، برتگ إش۔ حیرانیءِ حبر إدا إنت کہ أحمد شاہ أبدالیءِ وتی کمانداریءَ گون قلاتءِ خانانءِ نزورترین فوجا بیتگین سرجمین جنگانءِ وھدا ھر دوئینانءِ فوجان یکّین دینءِ راھشونیان گون ھمرد، دیم گون یکّین قبلہءَ کتگ و یکّین وھدا نماز وانتگ۔

قلاتءِ سرا میر محبت خانءِ واکداریءِ وھدا أحمد شاہ أولی یورش 21 دسمبر 1747ءَ کت۔ أئیءِ کمانداریءَ آرتگین یے یورشءِ دیما خان قلاتءِ فوج چاگی دمگءِ 'شیخ وسیل' ھندا اوشتات، ألبت قلاتءِ فوجا باھینت و أوگان فوج دیم پہ بلوچ ریاستءِ مرکز، بزان قلات رھادگ گپت۔ یورش آروکان مان راھا مستونگ دمگءِ سرجمین زمین و میتگ سؤچان کت أنت۔

وھدے أوگان فوج قلاتءِ نزیکا 'منگوچھر' نامین ھندےءَ سر بیت، گڈا خان قلاتءَ شکست منّ إت و دستبندی ئی کت کہ آئیءِ مردمانءِ کشگ بس کنگ بہ بیت۔ پدا خان قلاتءِ جنک گون أحمد شاہ سانگ دیگ بوت۔ چه ایشی رند أحمد شاہ أبدالیءِ 'إسلامی فوج' چہ منگوچھر چھر کت و ھزاران دلوت، أسپ، و ٹنـّانءِ حسابا گندم و جَو گون وت برت۔ ایشانءِ هوریا بازین کس بندیگ و قندھار برگ بوت أنت۔ رندا بندیگانءِ سیالان لب دات و وتی مردم پچ گپت أنت۔
گندگ بیگا إنت کہ مردم بندیگ کنگ و آزادیءِ بدلا مال پچ گرگ أفغان 'ھیلگران'ءِ کوھنین دؤدے إنت -ھمے دؤدا ھنّگين أفغان 'جنگ بانز' ھم رندگری کنگا أنت۔ بیست و یکمی قرنءِ دیما دراتکگین دھرا ھم گندگ بیگا إنت کہ أفغان جنگولانءِ بانڈمان بندیگ کتگین مردم کپتگ أنت، ألبت یے رندی بلوچانءِ بدلا آوانءِ وت براتین کٹرین مسلمان و یا پاکستانی طالب أنت۔

دومی رندا أحمد شاہ أبدالیءَ وتی سروزیر شاہ ولیءِ کمانداریءَ فوج 1757ءَ دیم پہ بلوچستان راہ دات۔ یے رندی قلاتءِ واک توانگرین خان میر نصیر خانءِ دستا أت۔ أوگان فوج 15 جون 1757ءَ مان مستونگ بلوچ فوجا پروش دات۔ چہ إیشی ھفتگے رند أحمد شاہءَ وتی کمانداریءَ مزنین فوجے آرت و بلوچ دیم پہ قلات پد کنزگا مجبور کت أنت۔۔۔ پشت کپتگین بھر دگہ برے۔

پاکستان وتی زندگین بندیگانءَ سوچیت۔ پیٹر تئچّل -رجانک: ولید گربنی

بلّی تورین جمھوری حکومتے گچین و اسلام آباد نندارینگ بیتگ؛ پاکستان اَنگت بلوچستانءِ توکا انسانی حقان لتگمال کنگا اِنت۔

ایشین یومن رائٹس کمئشنءِ گشگءِ پدا، پہ زؤر گرگ و ھؤر کتگین بلوچستانءِ توکا پاکستانی فوجءِ یک گامگيجےءَ دستگیر کـُتگین چار زندگین بلوچ بندیگ جَنبورین آسءَ دئور داتگ و سؤتکگ اَنت۔

گوستگین ھفتگءَ ایشین یومن رائٹس کمئشنءَ الــّمین حال سر بیتگ کہ 5 اپریل 2008ءَ بلوچستانءِ ڈیرہ بگٹی دمگءَ پاکستانی فوجیان چار کس دستگیر و باز لٹ کٹ کتگ اَنت۔ چہ اِشان لؤٹتگش کہ بلوچستان لبریشن آرمیءِ ھَندی پلانگری زیروکانءِ نامان بہ گش اَنت۔ وھدے هچ کسءِ نام چہ اِشان فوجءَ نہ رستگ، گڈا فوجیان آ ما جنبورین آسءَ الگچ کـُتگ اَنت۔ سئے کس ھمودا مرتگ و کـَژّوک بیتگ اَنت و چارومی رندترا چہ زیمان بیران بیتگ۔

ھَندی کلـّگےءِ مردمان گـُشتگ کہ فوجءَ اشانءِ سرا زھری گئس رتکگ، لھتے کس کہ پشت کپتگ اَنت آوانش گون تیر کشتگ اَنت۔ پدا جسدش پہ کل کنگا مردمان نہ داتگ اَنت۔

جابرین مشرفءِ رَوَگ و پاکستانءَ سرظاھرین جمھوریتءِ رواج گرگا رند ھم بلوچستانءِ توکا انسانی حق باز پڑان لگتمال بیگا اَنت۔

جولائی و آگستءِ دورانءَ چہ صد بلوچان گيئش کـُشگ، 250 کس گار کنگ و 20،000 درپہ در کنائینگ بیتگ اَنت۔ یے سرجمین مردم 1948ءَ بلوچستانءَ پہ زؤرگرگ و گون پاکستانءَ ھؤر کنوکین پاکستانی فوجءِ تیزتر کتگین یورشانءِ آماچ اَنت۔

پہ طالب و القایدیانءِ جنگا امریکاءِ داتگین کوبرا ھلی کاپٹر بلوچانءِ شیرچـیئنگا کارمرزبیگا اَنت۔

اِمبریگین مئی ماہءِ اولی روچءَ جمھوری رواجءِ نوک گچین بتیگین پاکستانءِ وزیراعظم سید یوسف رضا گیلانی مردمانءِ دیما بلوچان جنگءِ باروا پھلّی لوٹ اِت و بلوچستانءِ سرا فوجی یورشانءِ بند کنگءِ زبان دات۔

آئی گشت: ما فیصلہ کتگ کہ تنا وھدی بلوچستانءِ نمایندوانءِ ھمشوریءَ پہ ایمنیءِ برجاہ دارگ و قانونءِ رواج ديگا راھے گيئشنگ نہ بیتگ، بلوچستانءِ سرا فوج یورش نہ بارت۔

داتگین یے دلجمیانءِ چَپ، گِندگا زؤراکیءِ جنگ ترندتر کنگ بیتگ۔ روچتاک جنگ 21 اگستءَ حال شنگ کتگ اَت کہ پاکستانءَ آ دمگءَ گيئشتر فوجی راہ داتگ اَنت و گرابانءِ یکــّوئی بمبگواریانءِ سببا بازین ھَنچنائین مردم کشگ بیتگ۔

20 آگستءَ ملکءِ توکی جاورانءِ پاکستانی وزیر دمگءِ ترّتابا شـُتـَگ و گشتگ اَت کہ تناوھدی مردم بلوچ راجپھاز و سرمچاران چيئر دَے اَنت، فوجی یورش دارگء نہ بنت۔ ھمے روچتاکءَ 24 آگست حال شنگ کتگ اَت کہ (بلوچستانءِ) دگہ ھَند ھم فوجی یورشانءِ آماچ کنگء بنت۔

ایشین یومن رائٹس کمئشنءِ گشگ اِنت کہ گؤستگین لھتے سالان بلوچستانءِ سرا پاکستانءِ یورشانءِ سببا 3000 کس کشگ، 200،000 درپہ در و 4000 پولیس، فوج و چاریگان دستگیر کتگ اَنت۔ اشتاپی گامگیجان ایشین یومن رائٹس کمئشن چہ پاکستان لؤٹ کنگا اِنت کہ آ ھنچنائین مردمانءِ کشگ بیگءِ سرا پٹ لؤٹ بہ کنت و بلوچستانءِ سرا فوجی یورشان رَسَگا بند بہ کنت۔ گارڈین

بہ تچ اِت مُشکان شمارا مردمان وارت!

ھندوستانءِ یک سرکاری واکدارےءَ گشتگ کہ آئی چن لانچا اِنت کہ ھِردِک و مُشکانءِ گوشتءَ وراکانءِ اڈ کنگا بُنگيئج بہ کنت۔ چیا کہ موشکءِ گوشتءِ ورگ وراکانءِ گرانبھائی سببا نیزگارانءِ لاپءَ سیئر کـُتِ کنت۔

صوبہ بھارءِ سَرین مُنشی واجہ و"جے پرکاش" گشتگ کہ ملکءِ توکا مُشک باز اِنت و اِشانءِ مزنین بھرےءَ جناور وَر اَنت، البت اگر یے گِرَگ و اِشانءِ وراک اڈ کنگ بہ بنت، بازین شدلاپان شرّین وراک رسیت و دنیاءِ توکا وراکانءِ کمّیءِ جیڑہءِ حل کنگا کمک کنت۔

واجہ پرکاش گشتگ کہ آئی جھد کنت تا مردم منـّینگ بہ بنت کہ مان وتی گِسان و کـَسان تا مَزنین رسٹورانٹان مُشک و ھِردِکانءِ گوشتءَ اڈ کتگین وراک بُھا بہ کن اَنت۔ پہ ھمے گامءِ چست کنگا آئی مزنین درملکی ھوٹلانءِ واھندان ھم منـّينگءِ جُھدا کنت۔

ھندوستانءِ توکا چہ پیئسرا "موشر" ٹـَکّءِ مردمان مشکءِ گوشت وَر اَنت۔ واجہ پرکاشءِ گشگ اِنت: وھدے یے ٹک وارت کنت گڈا پچے آدگہ وارت مہ کن اَنت۔ البت اول سرا مردم ناز کن اَنت، بلے نرم نرما ھیئل کن اَنت۔

بلوچ مان سے ملکان لپاشگ بیگا انت- پشت کپتگین بھر

اولی بھر ادا وانگ بیت کنت۔

ھمے خان قلاتءِ دور گون آزاد بلوچستانءِ واھگا نزیکترین دور اَت کہ اِشیءِ سیمسر چہ ھنوگین بلوچستانءَ اَنگت آکشتر گوَستگ تنت۔

داکٹر دوشوکیءِ گشگ اِنت: بلوچستانءَ بھر بانک کنگءِ چپ چؤٹین جیڑوانءِ سرکچ ورگا ضروری اِنت کہ ما گؤن جاوران بـَندوکین تاریخءَ به چار اِنت۔ (اِشان ردا بلوچ) راج وتی سرڈگارءِ جغرافی ھندءِ آماچ بیتگ۔

مرکزی، جنوب غربی و جنوب شرقی اِشیاءِ تجارتی راھانءِ سرا بیگءِ سببا بلوچستان، اِیران و اَفغانستانءِ اسٹراٹیجک ھند وتی جیوپولیٹکل واکءِ مزنتر کنگا سرجمین نوزدھومی کرن و بیستومی قرنءِ اَوَل سرا روس و برطانیاءِ دلگوشانءِ بنجاہ اَت۔

1947 ءَ وھدے برطانیاءَ ھند بھر کت و مزنترین بھرءِ سرا ھندوستان و آدگہ بھرا پاکستان جوڑ کت، گڈا پاکستانءِ واکداران بلوچ گون وتی ملکءَ ھور بیگا گشت اَنت--- ھمے ردا 1955ءَ گون خان قلاتءَ ( پہ زؤر) بستگین قرارءَ ھمرد قلات ریاستءِ سیمسر پروشگ و گون پاکستانءَ ھور کنگ بیت۔ سال 1958ءَ وھدے عمانءِ سلطانءَ گوادر پدا دات گڈا بلوچستانءِ نوکین درؤشوم سرجم بیت۔

سالانءِ یکجاھیءِ دورانا پاکستانی بلوچانءِ توکا آزادیءِ واھگا رودؤم زیران کتگ۔ تنے وھدی اودا سئے جنگ بیتگ اَنت و ھنوگان یک (دگہ) جنگے نرم نرما دیما روگا اِنت۔

بلّی تورین بلوچستان پاکستانءِ چار صوبوانءِ توکا مزنترین زمین اِنت، اِشی چہ آدگران پد منتگتر اِنت۔ الکاپین وانگ نیست اِنت، بے روزگاری و نیئزگاری روچ در روچ گيئشتر بیان اِنت، و تمامین سرکاری وھنچنائین بنجاھانءِ خزانہ منحرفین/بے ایمانین کارکنوکان خالیگ کتگ اَنت۔

ایرانءِ بلوچ ھم گون ھمے ڈولین جاوران دیم پہ دیم اَنت۔ البت اودا لگتمالیءِ مزنترین سبب مذھب اِنت۔ بلوچ سنی اَنت و تھرانءِ ملا شیعو اَنت۔ روژن آنلائن کار کنوکین ایرانی حالکارحسین باستانیءِ خیالا تھران سنـّيان دومی درجہءِ مردم منـّيت۔

باستانی دیمترا گشت: ھماتان اِنت کہ اَحمدی نژاد آتکگ سلاحبندین جنگ، گچیئنی بلوچانءِ کشگ و درنجّگ گيئشتر بیتگ اَنت۔ ما گشت کنین کہ یک پہ دلین جیڑوے مان آ دمگءَ ھست اِنت۔

پیئسرا جنگ اِسمگلر و سرکاری واکانءِ نیاما بیتگ۔ مرچان جنگءِ پشتا مذھبی و نسلی رنگ ھور اِنت۔ ھمے ردا لھتے گچینی واکدار کشگ و یا دوزگ ھم بیتگ اَنت۔ اِشیءِ بدلا سرکاری واکان یوکا ایرانءَ نہ؛ پاکستانءِ توکا ھم گچیئنی (بلوچ) کشتگ اَنت۔

بلوچ مان سے ملکان لپاشگ بیگا انت- آدم گون، رجانک: ولید گربنی

چہ بلوچستانءَ ڈن بلوچانءِ باروا سک کم مردمان زانتکاری ھست اِنت۔ سے ملکانءِ توکا اَقلیت بیگءِ سببا آوانءِ بازین نسل بے رحمین زوراکیانءِ آماچ بیان بیتگ اَنت۔ کـُشگ و مردمانءِ دوزگ بیگءِ حالانءِ رسگا گون گوستگین ماہ ھم ھچ (په آوان) شرتر نہ گوست۔

پہ ھماوانءِ سرکچ دیگا کہ بلوچانءِ باروا ھچّش نہ اِشکتگ؛ چو گشگ بہ بنت کہ پہ پاکستان، اِیران و اَفغانستانءَ بلوچ ھما ڈولا اَنت کہ کرد پہ ترکی، سوریہ و اِیران؛ بزان نوکین دورءِ سیمسرانءِ بھرکتگین راجے اِنت کہ پہ وتی پجّار وبئیمٹـّیءِ برجاہ دارگا جھدا اِنت۔

بلوچانءِ بھرے پاکستانءَ اِنت کہ اودا کم گئیش شش میلین اَنت، بھرے اَیرانءَ اِنت کہ سے میلین اَنت و آدگہ اَفغانستانءَ اِنت کہ یک میلین اَنت۔

بلوچستان یوکا یک دمگےءِ نام نہ اِنت کہ اودا بلوچ نندوک اَنت، اَشی مان پاکستان یک صوبھےءِ نام اِنت و (ھمے ناما) یکـّے اِیرانءَ هست انت ، و سئمی مان اَفغانستان۔ اَفغانستانءِ (بلوچ) دمگ گئیشتر نوروز گشگ بیت و اِیرانءِ توکـَے سیستان و بلوچستان۔ داکٹرعبدالستار دوشوکی نامین اِیرانی بلوچےءِ گشگ اِنت۔

بلوچانءِ 95٪ حنفی سنـّي اَنت کہ چہ پھکین مسلمان ٹولیان لبرالتر زانگ بنت۔ 4٪ بلوچ زگری اَنت؛ ھنچین مسلمان اَنت کہ مان لبنانءِ شعوف کوھان نندوکین 'دروز' اَنت۔

سرجمیءَ بلوچ یکـّین نسل نہ اَنت۔ چیا کہ چہ مازندران سرا جھلادین بُندری ٹکّءَ بازین دگہ درپہ درین ٹولی وتی توکا ھور ترّینان کتگ اَنت۔ اِے نوکین بلوچانءِ توکا دَھومی تا سئیزدھومی کرنان چہ اِشیاءِ دِلگاہءَ ترک و مغلانءِ زورانسریانءِ سببا در پہ در بیتگین، و عربانءِ وت مان وتی جنگانءِ تاچینتگین؛ ھورتهور اَنت۔ پدا ھم دود ربیدگءِ پڑا بلوچان ھمساھگانءِ توانگرین دودانءِ دیما وتی جداین دروشم برجاہ داشتگ۔

بلوچانءِ زبان بلوچی اِنت کہ اِنڈو یورپی زبانءِ اِیرانی شاھڑءِ بھرے اِنت۔ زبانزانتی شاھدی ھنچوش پیش دار اَنت کہ بلوچی چہ عیسائی مذھبءِ آیگا پیسریگین 'مادیان' یا 'پارتیان' تمدنءَ درآتکگ۔ نوکین بلوچیءَ چہ فارسی، سندی، عربی و دگہ لھتے زبانان رنگ زرتگ۔

چہ نوزدھومی کرنءِ بنداتا بلوچ زانوگران پہ وتی زبانءِ نبیسگا فارسی و اردو آب کارمرز کنان کتگ انت۔ بلے پاکستانءِ اَڈ بیگا رند بلوچ راجی مارشتانءِ رودومءِ سببا 'نصطلق' کہ عربی رھبند اِنت، گئیشتر پسوند بیگا اِنت۔

بلوچستانءِ سرڈگار سک دروشک و تاھاپ اِنت۔ 'جیولوجسٹ' بلوچستانءَ 'مارس'ءِ ھمدروشم ھم گش اَنت۔ ھندی مردمانءِ یک گالبندے کہ سرڈگار باروا اِنت، گشیت "اَڈ کنگءِ وھدا ردیانءِ آماچین چیز اللہءَ ھمے سرڈگارءَ دور داتگ اَنت"۔ اَگر اِے گالبند راستے گڈا بزان اللہءَ گون گرانبھایین معدن و قدرتی گئسءِ دیگا تاوان پر کتگ اَنت۔

بلّی تورین بلوچستان دِرنگ و کوھستگ اِنت، پدا ھم پاکستانءِ کاسگءِ نان ھمش اِنت۔ چہ دمگا دراتکگین روزیگ دگہ صوبھان بھر کنگ بیت و چہ تیل و گئس رستگین مال اِسلام آبادءِ گورا مانیت۔

۔
ھنوگین جاورانءِ سرپد بیگا ضروری اِنت کہ مردم پدا تاریخءِ تاکدیمان بہ لئیٹینیت۔ سرجمین 18 قرنءَ قلاتءِ خان اودءِ واکدار بیتگ اَنت و آوانءِ مشرق و مغربءَ نِندوکین بلوچ پہ آوانءِ واکداریءَ پہ زور منـّينگ بیتگ اَنت۔ خانانءِ نیاما نامدارترین میر نصیر خان (1749 تا 1817) بیتگ کہ آئیءِ دورءِ کامیابیانءِ تاج سرجم و برجمین آئیءِ فوجءِ سرا رؤت۔ مان سراوان و جالاوان ھندان کہ براھوی سرڈگارءِ شمالی و جنوبی (دوئین) بھرزانگ بنت، میرنصیر خانءِ فوجءِ جدا جدائین 'ڈویژن' ٹھینگ و نادینگ بیتگ اَنت۔ پشت کپتگین بھر

پہ ننکان ماتء گورء شیرء ضرورت و میچینگ راہ و رھبند

صحتء میان استمانی تنظیم و یونیسف شور داتگ کہ ننک کم چہ کم تا چار ماہ یوکا گورء شیر دیگ بہ بنت، اگر بیت کت تا شش ماہ میچینگ بہ بنت۔ البت دنیاھا بس کموکے چک، آ ھم تا چیزے ھفتگءَ میچینگ بیگا انت۔ ھما چاگردان کہ گورء شیرءَ دیگ رواج انت، اودا ھم گیشتر براں مات ننکءَ چہ کسان عمریءَ دگہ وراک یا نوشگی کشا دیان کننت۔ اے عمرءَ ننکءَ وراک و نوشگی دیگا بندات کنگء مزنتریں سوباں چہ یکے اشنت کہ مات ھنچؤش لیکنت کہ آھانء شیر ننکءَ سیر نہ کنت یا اش کہ شیرء کوالٹی نزؤرانت۔ لھتے مات چہ چکء پیدا بیگء اولی روچءَ وتی گؤرانء شیرء کمیء سرا پریشان بنت۔

ھنچؤکہ زانگ بیگا انت، پھکیں چاگردانء تھا جنیں آدم پہ وتی ننکان شیرء بس بیگا دلجم نہ انت۔ اے ڈولیں جنینان باز کمک پہ کار انت۔ بلی توریں لھتےمات خیال کننت کہ آھانء شیر ننکءَ بس نہ بیگا انت، اصلا ضرورتء ردا ننکءَ شیر رسگا بیت انت۔

کلّین ماتانء گوراں پہ یک یا دو ننکانء ضرورتءَ شیرمان انت، بس اگر چک الکاپیاں چوشت بہ کنت و آئی لؤٹء پدا گؤر دپءَ دیگ بہ بیت انت۔ گؤر ھمنچوک شیر دی انت کہ ننک وارت انت۔ اگر ننک گیشتر گورا بہ چوشیت آ گیشتر شیر دنت۔ ھما چاگرداں کہ جنیناں بروبریءَ وراک نہ رسیت، اؤدء ماتانء شیر ھم کد ننکانء ردومءَ بس انت۔

لھتے براں پہ دل چکءَ سیئرا شیر رسکا نہ بیت انت۔ گیشتر ھما وھدی کہ چک گؤرا سیئرا یا شری سرا چؤشگا مہ بیت انت۔ باز کم چشین حالت بنت کہ شیرء مایگ رشت کنگا مہ بنت یا ھرمونانء سربتگیء سوبا شیرکم بیت انت۔

ھما مات کہ ھنچؤ باور کن انت، آھانء شیر سرجم نہ انت، باید چہ بلدیں مردمان سوج بہ گر انت۔ چیرا داتگیں سے نقطھاں، پہ صحتءَ کارکنوکین مردم دلگؤش گور بہ کننت۔

اے درگیجگ کہ بارین ننکءَ بروبریءَ شیر رسگا انت یا نہ۔
اگر ننکءَ شیر الکاپیءَ نہ رسگا انت آھیء سوب درگیجگ بہ بنت۔
اے فیصلہ کنگ بہ بیت کہ کجا پڑا مات و ننک چارگ وارگ لؤٹنت۔

ننکءَ بروبریءَ شیر رسگا انت یا نہ، چؤن زانگ بیت؛

گیشتر مات کہ آھانء خیالا ننکان شیر سیئرا نہ رسگا انت، وڑ وڑین سوب گشنت۔ بلے یوکا دو راہ ھستنت کہ راستی گؤن دلجمی منّگ بہ بیت انت۔ یکے چکء کم وزنی و دومی کم مس کنگ۔

رشت کنگء حسابا دارگ چہ درستان شرترین راہ انت کہ درگيجگ بہ بیت، بارین ننک رُدگا انت یا نہ۔ یک دَرد وارین رھبندے کہ مردم آسودگیءَ سرکچ وارت کنت اشنت؛ اگرچہ وتی پیدائشءَ دو ھفتگ رند یک ننکےء وزن چہ پیدا بیگ وھدء وزنءَ کمتربہ بیت و تا شش ماھگیءَ ماھے پنچصد گرامءَ چہ کمتر پر کنان بہ کنت، گڑا بزان آ بروبریءَ رُدان نہ انت۔ پہ دلجمین جسابےء دستا آرگا ضروری انت کہ دو برءِ وزن دیم پہ دیم کنگ بہ بنت۔ شرترین پیئم چہ ییدائشء یک ھفتگے رندء وزن چارگ بہ بیت کہ باید 125 گرام پیدائشء وھدء وزنءَ پر بہ کنت-

اگر ننک روچے شش رندا چہ کمتر مس کنت و مس سک زرد انت و باز بـو کننت، گڑا اے ھم سیئرا شیر نہ رسگء سوب بیت کنت۔ اے نشانی پہ ننکء ھر رؤچی شیر ورگء جسابا دارگا شرنت، بلے وزنء حسابا گؤں دیم پہ دیم کنگ ضروری انت۔ مس کنگء حسابا دارگ، یک راھے انت؛ راھشونے نہ انت۔ اگر لاپرچء سوبا ننکء بدنء آپ کم بہ ترّنت یا گورانء شیرء کشا دگہ نوشگيے دیگ بہ بیت۔ یا مس چنؤکین نپیانء سوبءَ مس گندگ مہ بنت و اندازہ جنگ بیت مہ کنت، گڑا اے راھبند درد نہ وارتنت۔
بروبریءَ شیر نہ رسگا دگہ لھتے چیز ھم پیشدارنت، چؤکہ؛
ننک میچینگا چہ رند ایکیم مہ بیت۔
ننک باز بہ گریئت۔
بار بار بہ مچيت۔
تا دیئرا بہ مچیت
گورا دپءَ مہ کنت
ننکء گیت سکّ، خشک و سبز(شونز) بہ بنت۔
ماتء زؤردیگا چہ گوران شیر در مہ یئت۔
لاپ پرّيء دورا گور مہ ردنت۔
چکء ودی بیگا رند شیر درمہ يئت۔

یک ننکے کہ مچگا چہ رند ایکیم گندگا مہ یئت، بار بار و تا دیئرا مچگ بہ لؤٹیت، بیت کنت کہ شیرئی الکاپیا رسگا مہ بیت۔ چؤ ھم بیت کنت کہ آئیا سیئرا شیر رسگا بہ بیت، بلے پہ سیئر کنگا گیشتر مچگء ضرورت بہ کپیت۔ شیر نہ آیگء سوبا لھتے بران ننک بیزار بنت و مچگا انگار کننت۔ و گریونت ھم۔ چؤناھیءَ گریوگ مزنترین سوبنت کہ مات لیئکنت کہ چکءَ شیر سیئرا نہ رسگا انت۔

گریوگء دگہ سوب ھم بیت کننت، پہ درور، اگر آ یکپارگی ردگا بہ بیت۔ برے برے ماتء وارتگین وراک ننکء تبا نہ کپنت۔ لھتے بران ننک چہ آدگہ چکان گيئشتر بڈءَ کنگ لؤٹگء سوبا گریونت۔ ننکانء گریوگء یک دگہ عام سوبے 'کولک' گشگ بیت انت۔ کولک ننک خاصین وھدان گیئشتر گریونت و وتی پادان بُرزکائی کشّنت، مردم ھنچؤش ماریت کہ گشیئگا آھانء لاپ دردا بہ بیت۔ اے ڈؤلین ننک الکاپیءَ ردنت و اشانء گریوگ سے ماہء عمرءَ چہ رند کم ترّان بنت۔

اگر ننک دیئر دیئرا و کموک کموک لاپ بکنت، گڑا بیت کنت کہ آئیءَ سیئرا شیر رسگا مہ بیت۔ گؤر مچؤکین ننکانء لاپ کنگء رھبند چہ یکا دگرا فرق کننت۔ لھتے ننک تا باز رؤچان لاپ نہ کننت، دگہ لھتے ھست کہ گیئشتر بران رؤچے لاپ کننت۔ گؤر مچؤکین ننکانء گیت باز و نرم بنت۔ اگر ماتےءَ مارت کہ چہ لاپ پرّیء اول سرا و دؤرانا آئیء گور بدل بیان نہ بیتنت، یا چکء ودی بیگا رند آئي چہ وتی گوراں شیر دوشت نہ کت، گڑا اے نشانی انت کہ آئیءَ پہ ننکء میچینگا ضرورتء ردا شیر مان مہ بیت۔ چمشکا اگر ماتے چہ اے سوبان یکے ھم بہ گشیت، گڑا چارگ و الم کنگ ضروری انت۔

ننکءَ الکاپیءَ شیر نہ رسگء سوب چے بیت کننت؛

اگر زانگ بیت کہ ننکءَ ضرورتء ردا گؤرء شیر رسگا نہ انت، گڑا سوب درگیئجگ بہ بنت۔ بزان میچینگء بھر و ماتء نفسیات چارگ بہ بنت۔ نفسیاتء حبرا میچینگء بھر چير ترّینت، ھانین ماتء نادلجمی سوب جؤر بیت کہ آ وتی ننکءَ بوتلء شیر بدنت۔ یک ژندین ماتے وتی ننکءَ کمتر میچینیت۔ چمشکا اے عام سوب پیسرا چارگ بہ بنت۔ ماتء نفسیات و چکء حالت مدام دپ نہ کپنت۔ اے تک ھما وھدی چارگ بہ بنت، وھدی منّتگین آ دگہ سوب گندگ مہ بنت۔

میچینگء بھر: اے بھر گؤں چکء ھدوکی و مچگء حسابءَ بندوکنت۔ پہ گورءَ چکء ھدؤک نہ بیگ مچگء بنداتی دلسیاھیانء سوب بنت، اشانء تھا شیر درکت نہ کنگ ھؤرنت کہ ننکء سیئر نہ بیگء سوب جؤڑ بیت و آئيء وزن گيئش بیان نہ بیت۔ یا بلی تورین گؤن بازین مچگان ننکءَ شرشیربرسیت، بلے آ ایکیم نہ بیت و گریئت۔ ھرڈولنت، مات نگیئگ بیتنت، آ ھنچؤ سرپد بیگا لگيت کہ ننکءَ کشا دگہ چيزے وارینگء ضرورتنت۔ اگر ننک گؤن گورءَ شر بندؤکنت، گڑا چيرا داتگین نشانی چارگ بہ بنت۔
ننکء زنوک گؤرءَ لگگا انت۔
آئی دپ شرّی سرا پچنت۔
آئی چيئری لنٹ ڈنی نیمگا دراتکگ۔
ننکء دپء بُرزی نیمگا گيئشتر گج چہ جھلی نیمگا درا انت۔
آ ھستہ آھستہ سکّین چؤشگ دنت و گینسارت کشان بیت۔

اگر ننک پہ گورءَ ھدوکنت گڑا آ ھمنچؤک باز و تا ھمنچؤک دیرا کہ لؤٹیت مچگا ھِلگ بہ بیت انت۔ آئیا بلـّے یک گورے دلجمیا مچيت رندا آدگہ گوردیگ بہ بیت۔ آ ننکء سرا انت کہ آدگرا بہ مچیت یا نہ۔ ھدوکین ننک اگر شر بہ مچنت، گڑا آ بڈے شیر یکین برا مچنت، سیرکننت و مدام مچگ نہ لؤٹنت۔ شرین چوشگ گورانء شیرءَ گیئش کنت۔ بزان ھمنچؤک گيئشتر بہ میچینے گور گیشتر شیر دی انت۔

زیتین عمرا ننکءَ کشا وراک دیگ –توری آپ- آئیء شد یا تنءَ پرؤشیت، آ کمتر مچیت۔ بوتل و ڈمی (ربڑ) ھم ننکء مچگء واھگا کم کننت۔ آسر ھمش بیت کہ ماتء گورانء شیر کم ترّان بیتنت۔

ماتء نفسیات: گیئشتر ماتانء دل جننت کہ آھانء گوران پہ ننکانء سیئرا شیر مان نیستنت۔ آ ننکانء سیئر نہ بیگء بارا وتی سرا لڈّنت۔ ھما کسانسالین ماتان کہ چہ سیاد و دزگھاران رھشؤنی نہ رسیت، و آھانء جندا ننک میچینگ تجربہ نیستنت؛ گیئشتر نادلجمنت۔ پہ ننکان پوڈری شیرانء تبلیغ و اشانء نمونھانء بھربُن کنگ ھم بازین ماتانء دلان پہ ننکاں آھانء وتی شیرء بس نہ بیگء شکا پیداگ کننت۔ اے جاورسوب بنت کہ مات وتی ننکاں چہ زیتین عمرءَ دگہ چیزے کشا دیان کننت۔ ماتے کہ ننکء میچینگی دوست نہ بیت، یا دم برتگی، گڑا آئییءَ ننکء لؤٹانء پسو دیگا مشکل بیت انت، آ ننکءَ گؤن وت ھؤرنہ داریت، گڑا ننک (گؤن ماتءَ) شری سرا بندؤک نہ بیت۔ مغزی پریشانی ھم گندگا ماتء شیرءَ ھداروکی ھشک ترّیننت۔ البت چشین ھچ ثبوت درگيجگ نہ بیتگ کہ پیش بہ دارنت کہ مغزی پریشانی ماتانء گورء شیرءَ پہ بیھا خشک ترّینیت۔

مات و ننکء جسمانی حالت؛
اے مشکل ھرجاہ نیستنت۔ اشانء باورا ھما وھدی فکر بکنت وھدی عام مشکل گندگ مہ بنت، یا ماتءَ داتگین آدگہ کمک کار مہ کننت و ننک ضرورتء ردا ردان مہ بیتنت۔

ماتے کہ آئی ننکءَ شیر سیئرا رسگا مہ بیت چے کمک دیگ بہ بیت؛
اگر اے سرپدی دستا آتک کہ ننکءَ ماتء شیر سیئرا نہ رسگا انت، گڑا مات کمک کنگ بہ بیت تا آ سرپد بہ بیت کہ آئیء گوران پہ ننکء سیئر کنگا شیر ماننت۔ چیرا داتگین گام صحتء یک کارکنؤکےءَ پہ مات و ننکء چارگ وارگا کمک کت کننت۔
سوبان درگیجگ، پیسری حالا گرگ و ننکء میچینگا چاران کنگ۔
مات و ننکءَ لوگءَ نندارینگ، و اگر ننکء حال نگیگنت گڑا آئیا نادراہ جاہء واپینگ۔
مات سوج دیگ بہ بیت کہ آ ننکءَ چؤن بداریت۔
ماتءَ باور کنائینگ کہ آ ننکءَ چہ وتی گورء شیرءَ سیئر کت کنت۔
مات کمک کنگ بہ بیت تا آئیء شیر پدا آیگا بنگیج بہ کنت، بزان ننکءَ بہ ھلّیت تا آ 24 کلاکءَ کم جہ کم 10 رندا بہ مچیت۔ اگر مات بلؤٹیت آ ننکءَ گيئشتر میچینت کنت۔ مات باید ننکء بدنءَ گؤن وتی بدنءَ ھؤر بہ کنت۔ کشا وارینگ بیتگین تمامین چيزان کم ترّینان بہ کنت۔ مات وت ھم شری سرا بہ وارت و بہ نؤشیت، گيئشتر آرام بہ کنت و میچینگء وھدا وتی فکرءَ آسودگ بہ کنت۔
تنا وھدی کہ مات شری سرا دلجم نہ انت و ننکء وزن گيئش بیان نہ بیتگ، ھفتگ پہ ھفتگ آ گندگ بہ بنتنت۔

ماتے کہ آئیء خیالا ضرورتء ردا گورانی شیر مان نیستنت چے کمک دیگ بہ بنت؛
اگر ماتےء خیالنت کہ آئیء گورانء شیرءَ ننک سیر نہ کنگا انت، بلے ننک الکاپی سرا رداننت، گڑا آئیء خیالان شر کنگ پہ کارنت۔ جیڑھا مارگا رند آئی دلءَ آتکگین خیالء سوب درگيجگی انت، و پدا آئی سرکچ دیگ بہ بیت کہ میچينگ چؤن کار کنت و چے ڈولا ننک چہ یکا دگر فرق کننت۔ یون ڈاکومنٹ 10؛ نوٹ انف ملک

ایرانء تھا بلوچ مھلوکء لگتمالی؛ امنسٹی انٹرنشنل ۔ چارمی بھر

سال 1997 خاتمیء صدر گچین بیگا چھ رند گيئشتر بلوچ بزرتریں وانگجاھاں کندگ بیتنت و لھتیا ماں سرکاری بنجاھاں کار ھم رست۔ البت رند چھ 2005 کھ احمدی نزاد صدر بیت، بازیں بلوچ چھ احمدی نزاد نیمگا بندات کتگین سرکاری بنجاھاں پھک کاریء آماچ چھ کاراں درکنگ بیتنت۔ وھدے مارچ 2007 چھ زاھدان گچین بیتگیں پارلمانی باسک حسین علی شھریاری اے باروا جست کنگ بیت۔ آئی نھ منــّت و گشتی کھ پیسری صدر خاتمیء دؤرا یؤکا یک شھری گورنرے و گؤرنرء یک چيئر دستے بیتگ، اشیا بید لھتے ھنچنائیں ڈارکٹر بیتگنت، نیں 14 سنـّی منیجر صوبھء تھا ھستنت۔

لھتے بلوچانء گشگنت کھ ایرانء سرکاری پالیسی انت پھ بلوچانء کم ترّينگا آھاں زمیناں پچ بھ گریت و آھاں لالچ سرا چھ اؤدا در بھ کنت، پدا دگھ ٹؤلیاں دل اڈی دیگا انت کھ اشانء جاگھا دست بھ گرنت۔ سر ظاھرا پھ شھری منصوبھاں ماں مشھد سنی مسیتےء پرؤشگء سوبا فروری 1994 مان زاھدان پاسدارانء تیرانء آماچ بیتگیں مھلوکء تھرؤزی ظاھریاں چھ رند بلوچ گشنت کھ اے پالیسی تیزتر کنگ بیتگ۔ پھ درور گشگ بیگا انت کھ مئی 1995 پاسداراں پھرہء دمگ سؤردار و زردکوہ نامیں کلــّگانء سرا یورش برتگ و مھلوک پھ زؤر چھ آؤداں لڈینتگنت۔ ھمے ڈؤلیں ڈؤبھ چھ احوازی عربانء نيمگا ھم جنگ بیگا انت۔ انسانی حقانء کمیٹیا شری سرا پدر کتگ کھ ملکےء تھا مردماں پھ زؤر لڈینگ؛ آزادی سرا سرپر کنگ و پھ وت نندگء جاگھے گچین کنگء حقانء لگتمالی انت۔

اقلیتی ٹؤلیاں ھنّيگان وتی خیال گشتگنت کھ لھتے سرکاری مردمانء بیان ملکا فارس جؤڑ کنگء چیئریں سرکاری پالیسیانء وت ثبوتنت۔ پھ درور آ 22 نومبر 2006 مجلسء گؤانکو غلامعلی حدادعادلء کتگیں گپانء نیمگا دلگؤش گؤر کنائیننت کھ آئي ملکء مردمی آبادیا 120 میلین کنگء احمدی نژادء حبرء ردا گشتگنت۔

" صدر گشگا انت کھ فملی پلاننگ ملکء پھکیں ھنداں یک ڈولا مھ بیتنت۔ اے ردا صدرء پریشانیاں خیال گؤر کنگ لؤٹیتنت۔ مارا لؤٹیت کھ صدرء حبرء تؤکی بزانتا سرپد بھ بنت۔ فملی پلاننگء وھدا ھنداں مردمانء حساب ھم چارگ بھ بیتنت"۔

مئی 2007 رستگاری گامگیجانء سرا چمشانگ دیگء وھدا تھی جاورانء وزیرا گشتگت "پیر سوران دمگ کھ قاچاکی و ٹرورسٹانء بنجاہ بیتگ، نیں سرجمیا پھکنت و تاسکیء 700 ھکٹر زمین ھم پھ کشارکاریا ساڑی انت"۔

دگھ لھتے کیساں بلوچ مھلوک لؤگ پرؤشگ بیتگنت۔ خاص تیابدپی شھر چاہ بھارء تھا۔ اشکنگا 30 جون 2005 ماں چاہ بھار گپـّڑے بلوچ چھ وتی لؤگاں پھ زؤر درگنگ و بے لؤگ کنگ بیتگنت و پدا آھانء لؤگش پرؤشتگنت۔ منندجاھی و شھرسازیء وزیرا گندگا اے زمین پھ رستگاری واکاں لؤگ اڈ کنگء واستا گيشینتگ۔ پھ زؤر درکتگیں مردمانء تھرؤزی ظاھریء دؤرانا لھتے مردمانء ٹپـّيگ بیگء حال ھم آتکگ۔ بے لؤگ کتگیں مردم دگھ جاہ ھم دیگ نھ بیتگنت۔ اشانء عاقبتا کس نھ زانتنت۔ بانک ماہ غنی نامیں یکے چھ بے لؤگ کتگیناں گشتگ کھ آئی و آئیء چکـّانء سرجمیں ملکت پچگرگ بیتگ و پھ آھاں سرانء چیئر دیگء جاگاھے ھم نیستنت۔

امنسٹی انٹرنشنلا ایرانا روگء اجازت نھ بیگء سوبا اے ھؤربند چمان وت جاوراں چارت نھ کنتنت۔ البت گندگ بیگا انت کھ یو انء انسانی حقانء پانکجنیں واکانء نیمگا شنگ بیتگیں حالاں گؤں امنسٹی انٹرنشنلء درگپتگیں و رستکیناں ھمردی ھستنت۔

پھ درور الکاپیں منندجاھی حقانء سرا کارکنؤکیں یو انء خاصیں کارمندا کھ وت جولائی- آگست 2005 ایرانا شتگ ماں وتی مارچ 2006ء رپورٹا وتی تابانی اے ڈؤلا بیاں کتگنت "ماں سک نگیئیگیں منندجاھاں بزّگيا زند گؤازینگ مذھبی، نسلی و گندانداریں مھلوکء خلافا ھلاس نھ بیوکیں فرق گزاریء کارپدنت؛ پھ زؤر مھلوکء زمیناں سرکاری کنگ و آھاں گلیئنگء رستگیں بازیں حال؛ جنینانء منندجاھی حق، زمین، میراث و جائدادء ردا فرق گزاری؛ و ماں ادنائيں و بزگيں میتگاں ( کھ گیئشتر چھ کلّگاں اتگیں نسلی اقلیتنت) سھلولتانء کمی و نزؤری"۔

مھلوکا پھ زؤر چھ بازیں ادنائیں میتگاں گلّینگ و آھانء زمیناں پھ کشت کشارو پٹرو کیمیکل کمپنیاں سرکاری کنگء نیمگا یو انء اے رپورٹرا دلگؤش ترّيئنیتگ و گشتگ " لھتے ھنداں پھ زانت نسلی و مذھبی اقلیتانء زمین ۔۔۔۔۔ گؤں۔۔۔۔ لؤگاں ھؤر سرکاری کنگ بیتگنت۔ سرکاری بنجاھاں پیسرترا ھچ ڈؤلیں جست پرس چھ مھلوکا نھ کتگ۔ چھ زمیناں زبھر کتگیں مردم اشیا یک وڑیں زمینء پچگرگے گشگا انت چیا کھ آ چھ بازارء نھادا بازکمتریں بھائے دیگ بیگا انت"۔

آئی اے ھم مارتگ کھ گؤں کلّگاں ھؤر بازیں گچينی ھنداں بنی سھلولت الکاپنت۔ اے راستیا آ "سک پدرد کتگ کھ ۔۔۔ اقلیتی صوبھ و میتگ سھلولت سرکنگء وھدا سرگؤز کنگ بیتگنت کھ فرق گزاریء رما کاینت"۔ وتی گڈسری حبر و شؤراں گشگء وھدا آئي لھتے سؤج خاص اقلیتانء واستا داتگنت۔ گشتگي کھ ایران سرکار باید مردماں پھ زؤر چھ آھانء میتگاں درکنگآ انگر بھ کنتنت، سیستان و بلوچستانء ڈؤلیں مدام ڈالچار بیتگیں صوبھانء مھلوکء حقاں سرپد بیگ، آھاں شھری سھولت چؤ کھ الگاپیں منندجاہ ، آپ، برق، گس، ٹلفن دیگ و سڑک، نادراجاہ ۔۔ اڈ کنگء واستا وتی بجٹء تھا گيئشین زر ھؤر بھ کنتنت۔

جاری انت۔۔۔۔